Cẩm nang bệnh cây – P11: Các bệnh phổ biến trên một số cây trồng quan trọng

Cẩm nang bệnh cây – P11: Những bệnh phổ biến trên một vài cây trồng quan trọng

Cẩm nang bệnh cây - P11: Các bệnh phổ biến trên một số cây trồng quan trọng

P1 | P2 | P3 | P4 | P5 | P6 | P7 | P8 | P9 | P10 | P11 | P12 | P13 | P14

Trong phần này ví dụ về các bệnh phổ biến ở trên nhiều loại rau và một cây màu được đưa ra nhằm minh họa sự đa dạng của những bệnh trên cây trồng ở Việt Nam. Những bệnh được liệt kê trong từng bảng cũng cung ứng một danh sách kiểm tra nhằm hỗ trợ việc để ý trên ruộng đồng. Những nguyên nhân gây nên nhiều bệnh trong số này chỉ có thể được chẩn đoán chuẩn xác trong khu vực phòng thí nghiệm.

Việc chẩn đoán chuẩn xác nguyên nhân tạo bệnh là cực kỳ cấp thiết trước khi đưa ra giải pháp quản lý bệnh gây hại tổng hợp. Ví dụ như thối rễ do nấm có thể do nhiều nguyên nhân gây nên như Pythium, Phytophthora, Rhizoctonia và Phoma. Việc ngăn ngừa, diệt trừ một số loại nấm này yêu cầu có những chiến lược quản lý bệnh gây hại tổng hợp khác nhau.

Sơ đồ minh họa cho mỗi cây trồng được đưa ra nhằm hỗ trợ người đọc nhận biết vị trí tìm những dấu hiệu của từng bệnh.

Hiểu biết toàn diện về các bệnh này sẽ giúp người đọc trong việc chẩn đoán bệnh ở trên nhiều cây trồng khác.

1/ Những bệnh phổ biến trên cây ớt

Bảng 1 cung ứng danh mục các bệnh phổ biến trên ớt ở Việt Nam (những con số tương ứng với con số trên biểu đồ). Toàn bộ những bệnh có thể cùng xuất hiện trong một vụ, và một cây có khả năng bị một hay nhiều bệnh gây phá hại (Hình 1).

Thối rễ Phytophthora, thối gốc thân, héo vi khuẩn, sưng rễ do tuyến trùngsâu đục thân đều gây nên dấu hiệu héo tương đương.

Bảng 1 Những bệnh phổ biến trên ớt

Vị trí

Bệnh

Nguyên nhân tạo bệnh

Biểu hiện chẩn đoán chính

1

Thối rễ Phylớn phthora

Phylớn phthora capsici

Thối rễ và héo

2

Thối gốc

Sclero tium rolfsii

Những hạch nấm nhỏ tròn màu nâu và sợi nấm trắng ở gốc 

3

Héo vi khuẩn

Ralstonia solana cearum

Dịch khuẩn tìm thấy ở thân, thân bị biến màu nâu

4

Thán thư

Collelớn trichum sp.

Vết bệnh màu đen, lõm xuống

5

Bệnh virút

Vi rút thực vật

Lá non còi cọc, kém phát triển

6

Sưng rễ tuyến trùng

Meloi dogyne sp.

U sưng trên rễ

Cẩm nang bệnh cây - P11: Các bệnh phổ biến trên một số cây trồng quan trọng

Cẩm nang bệnh cây - P11: Các bệnh phổ biến trên một số cây trồng quan trọng

Hình 1 Những bệnh trên ớt: (a) cây ớt khỏe (trái) và bị héo (phải) có thể do một vài bệnh làm ra, (b) thân biến màu nâu, dấu hiệu tiêu biểu của bệnh héo xanh do vi khuẩn Ralstonia solanacearum gây nên, (c) thối gốcmốc trắng do Sclerotium rolfsii gây nên, (d) thối rễ Phytophthora do nấm Phytophthora capsici gây nên, (e) ớt bị lây nhiễm vi rút héo đốm cà chua, (f ) quả ớt bị nhiễm bệnh thán thư do nấm Colletotrichum sp. gây nên.

2/ Những bệnh phổ biến trên cây cà chua

Cà chua mẫn cảm với rất nhiều dạng bệnh khác nhau. (Bảng 2). Cần có những điều tra thêm về bệnh cà chua ở Việt Nam nhằm xác định hầu hết các loại bệnh rất nghiêm trọng hiện có. Nhất là cần có những nghiên cứu chẩn đoán về virút và vi khuẩn tạo bệnh trên cà chua.

Những vụ trồng cà chua ở Việt Nam thường bị tác động bởi một vài bệnh. Một cây có khả năng bị lây nhiễm nhiều bệnh, khiến cho việc chẩn đoán trở thành khó khăn.

Bảng 2 Những bệnh phổ biến ở cà chua

Vị trí

Bệnh

Nguyên nhân

Biểu hiện chẩn đoán chính

1

Héo vi khuẩn

Ralstonia solana cearum

Héo, dịch khuẩn tìm thấy ở thân, thân biến màu nâu.

2

Thối gốc

Sclero tium rolfsii

Hạch nấm nhỏ màu nâu, tròn và sợi nấm màu trắng tìm thấy ở gốc thân.

3

Sưng rễ tuyến trùng

Meloi dogyne sp.

Héo, u sưng trên rễ

4

Mốc sương

Phylớn phthora infestans

Nấm màu xám mọc ở mặt dưới lá

5

Thối vi khuẩna

Clavi bacter michi ganensis

Lá vàng, héo, thân biến màu nâu, đốm trên quả

6

Đốm vi khuẩna

Pseu domonas syringae

Đốm hoại trên lá

7

Virút héo đốm cà chuaa
Virút
Lá non bị biến màu nâu cục bộ, có những đốm hoặc vòng màu tối ở lá già

8

Héo Fusariuma Fusarium oxy sporum f. sp. lycopersici Héo, mạch dẫn biến màu nâu

9

Đốm vòng Alternaria solani Những vòng tròn đồng tâm màu đen trên lá
10 Mốc lá Clado sporium fulvum (Fulvia fulva) Nấm màu xám/tía mọc ở mặt dưới lá
11 Virút vàng ngọn Virút Lá quăn, nhỏ, biến màu vàng

a Cần xác nhận sự hiện diện của các nguyên nhân tạo bệnh này ở Việt Nam.

Cẩm nang bệnh cây - P11: Các bệnh phổ biến trên một số cây trồng quan trọng

Cẩm nang bệnh cây - P11: Các bệnh phổ biến trên một số cây trồng quan trọng

Hình 2 Những bệnh ở cà chua: (a) dấu hiệu lá quăn, vàng do vi rút gây nên trên các chồi mới mọc. (b) vết loét do vi khuẩn Pseudomonas syringae gây nên trên quả cà chua, (c) Sưng rễ tuyến trùng do Meloidogyne sp. gây nên, (d) đốm mốc lá do Cladosporium fulvum, (e) đốm vòng trên lá do Alternaria solani

3/ Những bệnh phổ biến trên cây lạc (đậu phộng)

Lạc dễ bị lây nhiễm những bệnh trên rễ, quả, thân và lá (Bảng 3 và Hình 3). Cần nghiên cứu chẩn đoán thêm để xác định nguyên do chính gây thối rễ và vỏ.

Bảng 3 Những bệnh phổ biến trên lạc

Vị trí Bệnh

Nguyên nhân

Biểu hiện chẩn đoán chính

1

Thối rễ và quả

Pythium / Rhizoctonia

Chết cây giống /thối rễ

Cây biến vàng và héo

Còi cọc

Rễ bên bị biến màu ở thời kỳ giữa vụ

Rễ cái thối vào cuối vụ và thối quả

2

Thối gốc mốc trắng

Sclero tium rolfsii

Hạch nấm tròn nhỏ màu nâu và sợi nấm màu trắng trên gốc

3

Thối gốc mốc trắng

Asper gillus niger

Cây còi cọc và héo

Sợi nấm và bào tử màu đen ở gốc thân và lá mầm

4

Thối thân

Sclero tinia sclerotiorum

Héo, thối ướt thân và lá, hạch nấm lớn màu đen

5

Gỉ sắt

Puccinia arachidis

Mụn gỉ sắt màu đỏ trên lá

6

Đốm lá Cercospora

Cercospora arachidicola

Vết bệnh màu nâu sô-cô-la đậm

7

Virút khảm lá

Virút

Khảm, cần chẩn đoán trong khu vực phòng thí nghiệm

Cẩm nang bệnh cây - P11: Các bệnh phổ biến trên một số cây trồng quan trọng

Cẩm nang bệnh cây - P11: Các bệnh phổ biến trên một số cây trồng quan trọng

Hình 3 Những bệnh ở lạc: (a) gỉ sắt lạc do nấm Puccinia arachidis gây nên, (b) đốm lá Cercospora (Cercospora arachidicola) và gỉ sắt, (c) lạc bị thối rễ gây dấu hiệu biến vàng và còi cọc, (d) thối rễ con và thối quả do Pythium sp., (e) vết bệnh trên lá mầm lạc với nhiều bào tử của nấm Aspergillus niger, (f ) thối rễ Pythium ở cây giống, (g) cây khỏe mạnh (trái) và cây bị thối rễ gây còi cọc (phải)

4/ Những bệnh nấm phổ biến trên cây hành

Hành bị lây nhiễm nhiều bệnh nấm trên lá, thân củ và rễ (Bảng 4). Đa số nấm tạo bệnh có thể được phân lập tương đối dễ dàng trên môi trường nhân tạo. Chú ý nguyên nhân tạo bệnh sương mai là nấm ký sinh chuyên tính và không thể nuôi cấy được trên môi trường nhân tạo.

Các bệnh liệt kê trong Bảng 4 có những dấu hiệu tiêu biểu và thường có thể dễ dàng phân biệt ngay trên ruộng đồng và tiếp đến xác nhận trong khu vực phòng thí nghiệm. Nấm gây thối củ có thể tiếp tục lây truyền trong suốt quá trình bảo quản.

Bảng 4 Những bệnh nấm phổ biến trên hành

Vị trí Bệnh

Nguyên nhân

Biểu hiện chẩn đoán chính

1

Cháy đầu lá

Collelớn trichum sp.

Đầu lá biến màu nâu trắng, có đĩa cành.

2

Sương mai

Perono spora sp.

Nấm xám mọc

3

Đốm lá Stemphylium

Stem phylium sp.

Đốm lá dạng giống đốm vòng

4

Thối cổ rễ

Botrytis byssoidea

Nấm màu nâu xám và những khối bào tử xuất hiện ở trên củ

5

Thối gốc mốc trắng

Sclero tium rolfsii

Sợi nấm màu trắng và hạch nấm màu nâu trên gốc

6

Thối (ướt) cuống lá

Sclero tinia sclerotiorum

Sợi nấm màu trắng, hạch nấm lớn màu đen.

7

Thối Fusarium

Fusarium spp.

Sợi nấm có màu trắng đến tím nhạt, không có hạch nấm

8

Mốc đen (thối củ)

Asper gillus niger

Những đám bào tử như bột màu đen (cũng là bệnh làm thối trong suốt quá trình bảo quản )

9

Thối rễ màu hồng

Phoma terrestris

(Pyreno chaeta terrestris)

Rễ màu hồng và vảy ngoài màu hồng

10

Thối thân củ

Rhizopus stolonifer (R.nigricans)

Nấm mọc dầy trông như bông gòn với những túi bào tử đen rõ ràng

Hành cũng bị bệnh cháy lá do vi khuẩn, thối thân củ do vi khuẩn, một vài virút thực vật, và một số bệnh rễ do tuyến trùng (Hình 4). Những bệnh do tuyến trùng đa phần gây còi cọc và ít khi làm cây chết, do đó thường không được lưu ý đến.

Cẩm nang bệnh cây - P11: Các bệnh phổ biến trên một số cây trồng quan trọng

Cẩm nang bệnh cây - P11: Các bệnh phổ biến trên một số cây trồng quan trọng

Hình 4 Những bệnh ở hành: (a) đốm lá Stemphylium, (b) sương mai do nấm Peronospora sp., (c) Những dấu hiệu thối rễ màu hồng do nấm Phoma terrestris

5/ Những bệnh nấm phổ biến ở cây ngô (bắp)

Ngô được khuyến nghị trồng luân canh với cây rau để ngăn ngừa, diệt trừ nhiều nguyên nhân tạo bệnh lưu hành trong đất. Ngô chống chịu với bệnh héo do vi khuẩn (Ralstonia solanacearum), Sclerotinia sclerotiorum, đa số những loài Phytophthora và tuyến trùng gây sưng rễ. Tuy vậy, ngô tương đối mẫn cảm với những loài Pythium phổ biến và tương đối mẫn cảm với Sclerotium rolfsii và Rhizoctonia spp. (Bảng 5 và Hình 5). Ngô cũng dễ bị bệnh thối thân và bắp do một vài loài Fusarium nhưng những loài này lại thường không ảnh hưởng nhiều đến cây rau. Danh sách chi tiết hơn về những bệnh trên cây ngô có thể phát hiện thấy trên trang web http://www.cimmyt.org/english/docs/field_guides/maize/diseases.htm.

Bảng 5 Những bệnh nấm phổ biến trên ngô

Vị trí  Bệnh

Nguyên nhân

Những biểu hiện chẩn đoán chính

1

Ung thư ngô

Ustilago maydis

Những u sưng lớn màu trắng trên hạt, những đám bào tử đen; cũng có thể gây nhiễm hoa đực và thân

2

Thối rễ, bắp và thân do Fusa rium

Fusa riumgrami nearum

Fusa riumverti cillioides

Fusa riumsub glutinans

Fusa rium pro liferatum

Thối trong thân thường dẫn tới hiện tượng lõi thân bị chẻ vụn. Thân và bắp thối có thể có màu hồng tới đỏ, và có xuất hiện sợi nấm.

Thối trong thân thường dẫn tới hiện tượng lõi thân bị chẻ vụn. Lõi thường có màu tím đến tía. Sợi nấm trắng phát triển trên bắp bị nhiễm bệnh phía dưới lớp vỏ.

3

Gỉ sắt

Puccinia sorghi

Những mụn hoại tử dài trên lá.

4

Khô vằn trên rễ, thân và lá

Rhizo ctonia spp.

Gây nên các vết bệnh lớn màu nâu nhạt, loang lổ trên lá và thân. Những hạch nấm màu nâu hình dáng bất định tìm thấy ở những vị trí bị nhiễm bệnh.

5

Cháy lá

Bipolaris maydis (Cochlio bolus hetero strophus)

Những vết hoại tử tạo thành trên lá.

6

Cháy lá Turcicum

Exse rohilum turcicum

Vết bệnh có kích cỡ nhỏ hình bầu dục và mọng nước trên lá tiếp đến tạo thành những vết hoại tử lớn hơn.

7

Thối Pythium trên rễ và thân

Pythium spp.

Thối ướt ở mô thân và những vết bệnh màu nâu ở rễ.

8

Sương mai

Perono sclero spora spp.

Sclero spora sp.

Sclero phthora spp.

Nấm màu xám (cành mang bọc bào tử) mọc ở mặt dưới lá.

Cẩm nang bệnh cây - P11: Các bệnh phổ biến trên một số cây trồng quan trọng

Cẩm nang bệnh cây - P11: Các bệnh phổ biến trên một số cây trồng quan trọng

Hình 5 Những bệnh ở ngô: (a) ung thư ngô do Ustilago maydis, (b) khô vằn do Rhizoctonia solani, (c) sợi nấm trắng mọc trên bắp ngô bị bệnh do Fusarium verticillioides.

Cuốn cẩm nang này được sắp xếp thành những phần sau:

  • Phần 1: Phần giới thiệu
  • Phần 2: Tổng quát về sức khỏe thực vật và những nhân tố tác động
  • Phần 3: Quy trình chẩn đoán nguyên nhân tạo bệnh trong khu vực phòng thí nghiệm và ngoài ruộng đồng
  • Phần 4: Những dấu hiệu bệnh cây
  • Phần 5: Quy trình và thiết bị làm việc trên ruộng đồng
  • Phần 6: Quy trình và thiết bị làm việc trong khu vực phòng thí nghiệm
  • Phần 7: Giới thiệu sơ lược về phân loại nấm
  • Phần 8: Những biện pháp truyền bệnh nhân tạo
  • Phần 9: Quản lý bệnh gây hại tổng hợp
  • Phần 10: Những bệnh do nấm có xuất xứ từ đất
  • Phần 11: Những bệnh thông thường gặp trên một vài cây trồng có ý nghĩa kinh tế
  • Phần 12: Tác động sức khỏe từ nấm tạo bệnh
  • Phần 13: Thiết kế, xây dựng và vận hành những phòng thí nghiệm và nhà lưới sử dụng cho chẩn đoán
  • Phần 14: Phụ lục về kỹ thuật làm que cấy dẹp, sức khỏe an toàn trong công việc, cũng như những công thức nấu môi trường, những biện pháp tiệt trùng, và những biện pháp lưu giữ mẫu nấm.
Nguồn: Trung tâm Nghiên cứu Nông nghiệp Quốc tế Australia (ACIAR)

– Cây trồng liên quan: Cây lạc (đậu phộng), Cây ớt, Cây ngô (cây bắp), Cây cà chua

– Tham khảo thêm chủ đề: bệnh gây hại cây trồng, bệnh trên cây ớt, bệnh trên cây ngô, bệnh trên cây lạc, bệnh trên cây cà chua, Pythium, Phytophthora, Rhizoctonia, Phoma

Ngoài ra, trong bài viết này, chúng tôi có đề cập đến 1 số loại dinh dưỡng và sâu bệnh, quý bà con có thể dụng các loại thuốc sau để điều trị cho cây trồng:

– Giúp trị bệnh CHÁY LÁ: azoxy gold 600sl, gamycinusa 75wp, aikosen 80wp, visen 20sc, super tank 650wp,

– Giúp trị bệnh CỔ RỄ: monceren 250sc,

– Giúp trị bệnh GỈ SẮT: super tank, tisabe, thần y trị bệnh, sat, map rota, haohao, new kasuran 16.6wp, longbay, ridomil gold, daconil,

– Giúp trị bệnh HÉO VI KHUẨN: marthian 90sp,

– Giúp trị bệnh HÉO XANH: map strong 3wp, nano bạc đồng hlc, kasumin, siêu vi khuẩn agri-a, evanton, novaba, siêu diệt khuẩn japan, longbay, ychatot 900sp, actinovate 1sp,

– Giúp trị bệnh KHÔ VẰN: avalin 5sl,

– Giúp trị bệnh KHÔ VẰN : super tank 650wp, anvil 5sc, monceren 250sc, athuoctop 480sc, daconil 500sc, help 400sc, overamis 300sc, pro-thiram 80wp, tilt super 300ec, valivithaco 5sc,

– Giúp trị bệnh MỐC TRẮNG: zineb bul 80wp,

– Giúp trị bệnh MỐC ĐEN: daone 25wp, coc 85wp, nativo 750wg,

– Giúp trị bệnh SƯNG RỄ: tervigo 020 sc, mocabi, actinovate 1sp,

– Giúp trị bệnh SƯƠNG MAI: super tank 650wp, bordeaux 25wp (booc đô), map rota 50wp, map hero 340wp, thalonil 75wp, forliet 80wp, gekko 20sc, mataxyl 500wp, melody duo 66,75wp, phytocide 50wp,

– Giúp trị bệnh THỐI CỔ RỄ: agri-fos 480, forliet 80wp, sat 4sl, elcarin 0.5sl, antracol 70wp, daconil 500sc,

– Giúp trị bệnh THỐI CỦ: tisabe, sunshi, thần y trị bệnh, sat, zineb bul, map rota, super tank, pro-thiram, haohao, azoxy gold,

– Giúp trị bệnh THỐI GỐC: sat 4sl, eddy 72wp, sat 4sl, mocabi, aliette 800wg, sat 4sl, antracol 70wp, xantocin 40wp,

– Giúp trị bệnh THỐI RỄ: profiler 711.1wg, jialeton, acrobat mz, actinovate 1sp, super tank, tisabe, agri-fos 458 blue, sat 4sl, alpine 80wdg, eddy 72wp,

– Giúp trị bệnh THỐI THÂN: physan lạnh 20sl, alpine 80wdg, aragibat liên việt, actinovate 1sp, daone 25wp, agofast 80wp, aikosen 80wp, caligold 20wp, elcarin 0.5sl, super tank 650wp,

– Giúp trị bệnh THỐI quả: super tank 650wp, agri-fos 458 blue, aliette 800wg, actinovate 1sp, aikosen 80wp, sat 4sl, mataxyl 500wp, athuoctop 480sc, em nông lâm, evanton 80sl,

– Giúp đặc trị TUYẾN TRÙNG: tervigo 020 sc, map logic 90wp, vk sudan 750ec (mãnh hổ), velumprime 400sc, tiêu tuyến trùng 18ec, actinovate 1sp, azadi neem, thiacyfos 600ec, chitosan super, actinovate 1sp,

– Giúp trị vi khuẩn VI KHUẨN : avalon 8wp, kasumin 2sl, k.susai 50wp, kufic 80sl, rorai 21wp, dũng sĩ diệt khuẩn, visen 20sc, daone 25wp, yomisuper 22sc, actinovate 1sp,

– Giúp trị bệnh ĐỐM LÁ : daone 25wp, anvil 5sc, daconil 500sc, caligold 20wp, cyzate 75wp, athuoctop 480sc, agri life 100sl, amistar 250sc, miksabe 100wp, super cook,

– Giúp trị bệnh ĐỐM VÒNG: overamis, elcarin, tisabe, sat, thalonil 75wp, zineb bul, haohao, azoxy gold, longbay, super tank,

Nhấp vào nút Mua Nhanh bên dưới để đặt mua qua chúng tôi.

LIÊN HỆ MUA HÀNG : 0982.427.033